Ανάπλαση Κεντρικής Πλατείας Καλυβίων Ελασσόνας
είδος μελέτης: αστικός σχεδιασμός
λειτουργία: δημόσιος χώρος / πλατεία
τοποθεσία: Καλύβια Ελασσόνας, Θεσσαλία
ομάδα μελέτης: Μόρας Αντώνης, Γεωργούλη Χάιδω, Παραφέστα Μελίνα, Ιακωβάκη Βασιλική, Πάλλη Δέσποινα
αναθέτης: ΑΕΝΟΛ / Δήμος Ελασσόνας
έτος μελέτης: 2021
Ολοκληρωμένη, εγγεκριμένη μελέτη που έχει υπαχθεί σε χρηματοδότηση για υλοποίηση από το Πράσσινο Ταμείο.
Η μελέτη αφορά τον ανασχεδιασμό της κεντρικής πλατείας στα Καλύβια Ελασσόνας, με στόχο τη λειτουργική, αισθητική και περιβαλλοντική αναβάθμιση του δημόσιου χώρου, σε άμεση σχέση με τον ναό, το μνημείο και τον υφιστάμενο κεντρικό πλάτανο, που αποτελεί βασικό τοπόσημο της περιοχής.
Η πλατεία αναπτύσσεται κυρίως νοτίως του ναού και, παρά το σχεδόν τετράγωνο περίγραμμά της, οργανώνεται σε δύο διακριτές αλλά αλληλένδετες ζώνες: έναν κεντρικό χώρο εκδηλώσεων και συγκεντρώσεων, ευθυγραμμισμένο με τον άξονα μνημείου–δημοτικού κτιρίου–εκκλησίας, και έναν χώρο αναψυχής, κατάλληλο για καθιστικά και ανάπτυξη τραπεζοκαθισμάτων. Η οργάνωση αυτή προκύπτει από κυκλικές χαράξεις στο δάπεδο και τον σχεδιασμό του φωτισμού, οι οποίες προσδίδουν σαφήνεια στη χρήση και την κίνηση.
Περιμετρικά της πλατείας διατηρούνται και ενισχύονται οι πράσινοι χώροι, με τη δημιουργία σημείων στάσης και εναλλαγή υλικών όπως χλοοτάπητας, κυβόλιθοι και πελεκητό σκυρόδεμα. Οι πέργκολες που τοποθετούνται στην ανατολική και δυτική πλευρά λειτουργούν ως στοιχεία σκίασης και κοινωνικής συνεύρεσης, φιλοξενώντας δραστηριότητες αναψυχής που σχετίζονται με το φαγητό και τον καφέ.
Στο δυτικό τμήμα της πλατείας, δίπλα στην είσοδο της εκκλησίας, τοποθετείται το μνημείο, το οποίο πλαισιώνεται από χαμηλό τοίχο κυβόλιθων, καθιστικά και ελεγχόμενη φύτευση θάμνων που λειτουργεί ως φόντο, ενισχύοντας την ανάδειξή του μέσω της αντίστιξης. Παράλληλα, η υφιστάμενη σκάλα διαπλατύνεται και ανασχεδιάζεται, ώστε να εξασφαλίζεται η ομαλή σύνδεση της πλατείας με την είσοδο του ναού και η εξομάλυνση της υψομετρικής διαφοράς με τον δρόμο.
Ο φωτισμός αποτελεί βασικό συνθετικό εργαλείο της πρότασης, ενισχύοντας τη λειτουργικότητα και τη νυχτερινή ταυτότητα της πλατείας. Προβλέπονται φωτιστικά στοιχεία σε διαφορετικά ύψη, σημειακός φωτισμός στις πέργκολες, χαμηλός φωτισμός τύπου bollard κατά μήκος του πεζοδρομίου και ενσωματωμένος γραμμικός φωτισμός στα καθιστικά. Όλα τα φωτιστικά είναι τεχνολογίας LED, με στόχο τη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης και των αναγκών συντήρησης.
Τα υλικά δαπεδόστρωσης επιλέγονται με αναφορά στην τοπική αρχιτεκτονική και τα φυσικά χαρακτηριστικά της περιοχής. Χρησιμοποιούνται νέες πλάκες 40×40 εκ. με υφή πέτρας και βοτσαλωτή επιφάνεια, χρωματικά εμπνευσμένες από την πέτρα της εκκλησίας και τον χαρακτηριστικό κόκκινο πηλό της περιοχής. Συμπληρωματικά, προτείνεται η χρήση κυβόλιθων τοποθετημένων ελεύθερα στο έδαφος, ώστε να διατηρείται η διαπερατότητα των μαλακών επιφανειών.
Η φύτευση ενισχύεται με τοπικά, ανθεκτικά είδη χαμηλών απαιτήσεων, ενώ οι φυτεμένες επιφάνειες αυξάνονται συνολικά κατά περίπου 30%. Ο κεντρικός πλάτανος διατηρείται και αναδεικνύεται με περιμετρική δενδροδόχο που λειτουργεί και ως καθιστικό, ενώ προβλέπεται υποδομή αυτόματου συστήματος άρδευσης για το σύνολο της πλατείας.
Η πρόταση αποσκοπεί στη δημιουργία ενός σύγχρονου, λειτουργικού και συμπεριληπτικού δημόσιου χώρου, που αναδεικνύει την ταυτότητα του τόπου και ενισχύει την καθημερινή χρήση, την κοινωνική ζωή και τις πολιτιστικές δραστηριότητες της κοινότητας.
Redevelopment of the Central Square of Kalyvia, Elassona
Type of study: Urban design
Function: Public space / square
Location: Kalyvia Elassonas, Thessaly, Greece
Design team: Antonis Moras, Haido Georgouli, Melina Parafesta, Vasiliki Iakovaki, Despoina Palli
Client: AENOL / Municipality of Elassona
Year of study: 2021
A comprehensive, approved study that has been included in a funding program for implementation by the Green Fund.
The project concerns the redesign of the central square of Kalyvia, Elassona, aiming at the functional, aesthetic, and environmental upgrading of the public realm, in direct relationship with the church, the monument, and the existing central plane tree, which constitutes a key landmark of the area.
The square develops mainly to the south of the church and, despite its nearly square outline, is organized into two distinct yet interconnected zones: a central space for events and public gatherings, aligned with the axis of the monument–municipal building–church, and a leisure area suitable for seating and the placement of café tables. This spatial organization emerges through circular ground markings and a carefully designed lighting scheme, which clearly define use and movement.
Green areas are preserved and reinforced along the perimeter of the square, where resting points are created through the alternation of materials such as lawn, cobblestones, and bush-hammered concrete. Pergolas placed on the eastern and western sides function as shading and social elements, accommodating leisure activities related to food and coffee.
In the western part of the square, next to the church entrance, the monument is positioned and framed by a low cobblestone wall, seating elements, and controlled shrub planting that acts as a backdrop, enhancing its presence through contrast. At the same time, the existing staircase is widened and redesigned to ensure smooth connectivity between the square and the church entrance, while mitigating the level difference with the adjacent street.
Lighting is a key compositional element of the proposal, reinforcing both functionality and the square’s nighttime identity. Lighting fixtures at different heights are introduced, including accent lighting integrated into the pergolas, low bollard lighting along the sidewalk, and linear lighting embedded within the seating elements. All fixtures use LED technology, aiming to reduce energy consumption and maintenance requirements.
Paving materials are selected with reference to local architecture and the natural characteristics of the area. New 40×40 cm slabs with stone-like texture and pebble finish are used, with colors inspired by the church stone and the area’s characteristic red clay. In addition, the use of cobblestones laid freely on the soil is proposed, maintaining the permeability of the softer surfaces.
Planting is enhanced through the introduction of local, resilient, low-maintenance species, while planted areas increase overall by approximately 30%. The central plane tree is preserved and highlighted with a surrounding tree pit that also functions as seating, and infrastructure for an automatic irrigation system is provided throughout the square.
The proposal seeks to create a contemporary, functional, and inclusive public space that highlights the identity of the place and strengthens everyday use, social interaction, and cultural activity within the community.
aether:arch 